آموزه یازدهم: پایه های آوایی همسان دولختی

صفحه اصلی آرشیو وبلاگ عناوین نوشته ها ☰

آموزه یازدهم: پایه های آوایی همسان دولختی

جمعه پانزدهم آذر ۱۳۹۸ - 0:4 - سعید جعفری -

خودارزیابی

1- کدام یک از بیت‌های زیر، دارای نظم همسان دولختی است؟ پس از تعیین پایه‌های آوایی هر یک، وزن آن را بنویسید:

الف) یک عمر دور و تنها، تنها به جرم اینکه / او سرسپرده می‌خواست، من دل سپرده بودم (بهمنی) / همسان دولختی

پایه‌های آوایی	یِک عُم ر	دو رُ تَنـ ها	تَنـ ها بِ	جُر مِ این کِ
پایه‌های آوایی	او سَر سـ	پُر دِ می خاست	مَن دِل سـِ	پُر دِ بو دَم
وزن	مفعول	فاعلاتن	مفعول	فاعلاتن
نشانه‌های هجایی	ـ ـ U	ـ U ـ ـ	ـ ـ U	ـ U ـ ـ

ب) درودی چو نور دل پارسایان / بدان شمع خلوتگه پارسایی (حافظ) / همسان تک پایه ای

پایه‌های آوایی	دُ رو دی	چُ نو ر	دِ لِ پا	ر سا یان
پایه‌های آوایی	بـِ دان شَم	عِ خلَـ وَت	گـَ هِ پا	ر سا یی
وزن	فعولن	فعولن	فعولن	فعولن
نشانه‌های هجایی	U ـ ـ	U ـ ـ	U ـ ـ	U ـ ـ

2- در نمونه‌های زیر، بیت‌هایی را که وزن همسان دولختی دارند، مشخص کنید:

الف) الفبای درد از لبم می‌تراود / نه شبنم که خون از شبم می‌تراود (قیصرامین پور)

پایه‌های آوایی	ا لِفـ با	یِ دَر دَز	لَ بَم می	تَ را وَد
پایه‌های آوایی	نَ شَب نَم	کِـ خو نَز	شَـ بَم می	تَـ را وَد
وزن	فعولن	فعولن	فعولن	فعولن
نشانه‌های هجایی	U ـ ـ	U ـ ـ	U ـ ـ	U ـ ـ

ب) آیینه سکندر، جام می است بنگر / تا بر تو عرضه دارد احوال ملک دارا حافظ (صائب)

پایه‌های آوایی	آ یی نِ	یِ سِ کَن در	جا مِ مِ یَس	ت بِن گَر
پایه‌های آوایی	تا بَر تُ	عَر ضِ دا رَد	اَح وا لِ مُل	کِ دا را
وزن	مفعول	فاعلاتن	مفعول	فاعلاتن
نشانه‌های هجایی	ـ ـ U	ـ U ـ ـ	ـ ـ U	ـ U ـ ـ

پ) ای صبح شب نشینان جانم به طاقت آمد / از بس که دیر ماندی چون شام روزه داران (سعدی)

پایه‌های آوایی	ای صُب حِ	شَب نِ شی نان	جا نَم بِ طا	قَ تا مَد
پایه‌های آوایی	از بَس کِ	دی ر مان دی	چُن شا مِ رو	زِ دا ران
وزن	مفعول	فاعلاتن	مفعول	فاعلاتن
نشانه‌های هجایی	ـ ـ U	ـ U ـ ـ	ـ ـ U	ـ U ـ ـ

ت) چو دل بر نهی بر سرای کهن / کند ناز و از تو بپوشد سخن (فردوسی)

پایه‌های آوایی	چُ دِل بَر	نَ هی بَر	سَ را یِ	کُ هَن
پایه‌های آوایی	کُ ندَ نا	زُ اَز تُ	بِ پو شَد	سُ خَن
وزن	فعولن	فعولن	فعولن	فعل
نشانه‌های هجایی	U ـ ـ	U ـ ـ	U ـ ـ	U ـ

3- پایه‌های آوایی بیت‌های زیر را مشخّص کنید و با ذکر دلیل بنویسید که چرا ابیات زیر دارای وزن همسان دولختی هستند؟

الف) باغ سلام می‌کند، سرو قیام می‌کند / سبزه پیاده می‌رود، غنچه سوار می‌رسد (مولوی)

پایه‌های آوایی	با غ سَ لا	م می کُ نَد	سَر و ق یا	م می کُ نَد
پایه‌های آوایی	سَب زِ پ یا	دِ می رَ وَد	غُن چِ سَ وا	ر می رَ سَد
وزن	مفتعلن	مفاعلن	مفتعلن	مفاعلن
نشانه‌های هجایی	ـ U U ـ	U ـ U ـ	ـ U U ـ	U ـ U ـ

ب) ای صاحب کرامت، شکرانه سلامت / روزی تفقّدی کن درویش بینوا را (حافظ)

پایه‌های آوایی	ای صا حِ	بِ کَ را مَت	شُک را نِ	یِ سَ لا مَت
پایه‌های آوایی	رو زی تَ	فَق قُ دی کُن	دَر وی شِ	بی نَ وا را
وزن	مفعول	فاعلاتن	مفعول	فاعلاتن
نشانه‌های هجایی	ـ ـ U	ـ U ـ ـ	ـ ـ U	ـ U ـ ـ

4- بیت زیر را بخوانید و مطابق جدول زیر، پایه‌های آوایی، وزن و نشانه‌های هجایی آن را بنویسید.

ای دوست شکر خوشتر یا آن که شکر سازد؟ / خوبی قمر بهتر، یا آن که قمر سازد؟ (مولوی)

پایه‌های آوایی	ای دو ست	شِ کَر خُش تَر	یا آن کِ	شِ کَر سا زَد
پایه‌های آوایی	خو بی یِ	قَ مَر بِه تَر	یا آن کِ	قَ مَر سا زَد
وزن	مفعول	مفاعیلن	مفعول	مفاعیلن
نشانه‌های هجایی	ـ ـ U	U ـ ـ ـ	ـ ـ U	U ـ ـ ـ

۵- برای هر کدام از موارد زیر از خودارزیابی‌ها نمونه ای بیابید و بنویسید:

الف) مجاز: دارا به معنای داریوش است و مجاز از همه فرمانروایان.

ب) استعاره: شمع خلوتگه پارسایی؛ الفبای درد از لبم می‌تراود؛ ای صبح شب نشینان؛ باغ سلام می‌کند...؛ سرای کهن

پ) تشبیه: درودی چو نور دل پارسایان؛ آیینه سکندر، جام می است؛ چون شام روزه داران؛

6- بیت خودارزیابی 4 را از نظر فکری تحلیل کنید.

درس ۱۱

پایه های آوایی

همسان دولختی

مشخصات وب

پیوندها

آرشیو وب

آذر ۱۳۹۸

B L O G F A . C O M